Fisikako 80 animazio baino gehiago Flashen
(Kanadako Toronto Unibertsitateko David Harrison irakaslearen webgunearen itzulpen baimendua.

Ingelesezko jatorrizko fitxategiak hemen. Katalanezko bertsioa hemen. Euskarazko bertsioa hemen.)

(Katalanezko eta gaztelaniazko bertsioak Yuri Milachay-Vicente-k eta Albert Gras-Martí-k itzuliak dira. Euskarazko bertsioa Xabier Larretxeak egin du.
Itzulpenei iruzkinak egiteko helbide elektroniko honetara idatzi xlarretxea@axular.ikastola.net).

Fisikako edukiak azaltzeko Flash animazioen erabilera zabaltzen ari da. Webgune honek gai orokor batzuk jorratzeko interesgarriak izan daitezkeen animazioak eskura uzten dizkizu. Animazio bakoitza nabigatzailearen leiho berri batean agertuko da. Animazioak ikusteko behar den Flash erreproduzitzailea, doan, http://www.macromedia.com/ helbidean lor daiteke.

Animazioak hurrengo gaietan sailkatu dira:

· Kaos

· Elektrizitatea eta Magnetismoa

· Mekanika Klasikoa

· Mekanika Kuantikoa

· Askotarikoak

· Nuklearra

· Uhinak

· Soinu Uhinak

· Optika

· Osziloskopioa

· Erlatibitatea

· Kalibre mikrometrikoa

· Bektoreak

Horrez gain, animazioak sortzeko Flash nola erabili azaltzen duen aurkezpen labur bat prestatu dut. Pantaila ugarien kopiak eta Flash animazioak txertatuta ditut. Hori dela eta bere tamaina 173 Kb-ekoa da. Lortzeko hemen klikatu (nabigatzailean leiho berri bat irekiko da). (Flashekin lana nola egiten den ikasi nahi baduzu tic@'t-en ikastaro bat eskeintzen dugu).

Zerrendan 80 animazio baino gehiago daude. Batzuk sinpleak dira, beste batzuk konplexuak. Berriak direnak irudiarekin nabarmentzen dira.

Kasu batzuetan “Ikasketa Unitate” bezala eskeintzen dira animazioak. Animazioarekin batera sarrera labur bat eta interaktibitatea ahalbideratzen duen test bat agertzen dira. Lan hori Elena Latorre Playán-ek eta Yuri Milachay Vicente-k egina da.

Gaia	Izenburua	Deskribapena/Iruzkina
Kaos	Mapa Logistikoa	Mapa logistikoak kaosa gertatu aurretik populazio mailan gertatzen diren bidebanatzeak azaltzen ditu.
Kaos	Lorenz Erakartzailea	Lorenz erakartzailea behatuko dugu egoera kaotikoan. Erakartzailea bira daiteke.
Kaos	3 Gorputz Grabitazionalen Interakzioa	Finko dauden 2 eguzki eta planeta 1. Hasierako baldintzak kontrolagarriak dira. Beste 4 planeta independente gehi daitezke. Kalkulu gaitasun egokia duen ordenagailua behar da.
Mekanika Klasikoa	Desplazamendua eta Distantzia	Distantzia eta desplazamenduaren arteko desberdintasuna agertzen duen animazio sinplea.
Mekanika Klasikoa	Azelerazio Uniformea	Azelerazio uniformea duen dimentsio bakarreko gorputz baten zinematika. Abiadura-denbora eta posizio-denbora grafikoen arteko desberdintasuna azaltzen da. Abiadura eta azelerazio grafikoen integrazioa ere erakusten da.
Mekanika Klasikoa	Higidura Animazioa	Hasierako abiadura zero ez duen auto batek alda daitekeen azelerazio uniformea du.
Mekanika Klasikoa	2 Bolen Erorketa Askea Lurreko Gainazaletik Hurbil	Grabitatearen eraginez Lurreko gainazaletik gertu dauden 2 bolen erorketa askea aztertzen da. Bietako baten abiadura horizontala alda daiteke.
Mekanika Klasikoa	Erlatibitate Galilearra	Erlatibitate Galilearraren ilustrazioa. Adibide gisa, belauntzi bateko mastatik erortzen uzten den pilota bat erabiltzen da.
Mekanika Klasikoa	Proiektilen Ibilbidea	Airearen marruskadura arbuiagarria den leku batean proiektil batekin tiro egiten da. Hasierako altuera eta angelua alda daitezke.
Mekanika Klasikoa	Proiektilen Higiduraren Zinematika	Proiektilen higiduraren zinematikaren azterketa.
Mekanika Klasikoa	Ehiztaria eta Tximinoa	Ikasgela klasikoaren erakustaldia. Beti hobe izaten da, ahal bada, erakustaldi erreala. Gero ikasleek animazioa hau errepaso ariketa bezala erabil dezakete.
Mekanika Klasikoa	Bolen Lasterketa	Bi bola ia marruskadurarik gabeko bi errailetik errodatzen ari dira Lurreko gainazaletik gertu. Helmugara lehena nor iritsiko den aurresan behar da. Ariketa hau zaila suertatzen zaie fisikako ikasle hasi berri askori.
Mekanika Klasikoa	Eskiatzaileen Lasterketa	“Bolen Lasterketa” animazioak disonantzia kognitiboa eta errefusa sortzen ditu hasi berri diren ikasleengan. Horietako batzuei animazio honek egiten duena, bolen ordez eskiatzaileak erabiltzea, egoera argitzen laguntzen die. Baina ikasleekin lehenengo aldiz “Bolen Lasterketa” animazioa erabiltzen saiatu behar da.
Mekanika Klasikoa	Talkak Errail Neumatikoan	Errail neumatiko batean talka elastikoen eta inelastikoen azalpena. Talka jasotzen duen orgaren masa alda daiteke.
Mekanika Klasikoa	Newtonen Sehaska	Newtonen sehaskaren animazio txikia. Newtonen Bolak izenarekin ere ezagutzen dira.
Mekanika Klasikoa	Hooke Legea	Hooke legea ilustratzen duen animazio sinplea.
Mekanika Klasikoa	Higidura Zirkularrerako Koordenatu Sistema	Higidura zirkularra deskribatzeko ezohiko koordenatu sistema.
Mekanika Klasikoa	Higidura Bertikal Zirkularra	Higidura zirkularra duen masa bat plano bertikal batean higitzen ari da. Pisua eta hariaren tentsioak eragindako indarra erakusten dira.
Mekanika Klasikoa	Penduluko Indarrak	Pisua, tentsioagatik jasandako indarra eta penduluko bolan eragiten duen indar erresultantea erakusten dira. Aurreko animazioa “Ikasketa Unitate” bezala. Animazioarekin batera sarrera labur bat eta interaktibitatea ahalbideratzen duen test bat agertzen dira.
Mekanika Klasikoa	Biratzen ari den Disko bateko Puntua	Errodatzen ari den disko bateko puntu batek egiten duen ibilbidea azaltzen duen animazio sinplea.
Mekanika Klasikoa	Torlojoaren erregela (eskubiko eskuaren erregela)	Abiadura angeluarra bektorearen norantza eskubiko eskuaren torlojo erregelaren arabera. Animazio hau Bektoreak atalean agertzen da berriro ere.
Mekanika Klasikoa	Abiadura Angeluarra Bektorearen Norabidea	Abiadura angeluarra bektorearen norabidea agertzen duen animazio sinplea.
Mekanika Klasikoa	Curling (Higidura Kiribildua)	Gainazaletan labaintzen diren toruak eta “curling” harriak higidura kiribildua egiten.
Mekanika Klasikoa	Prezesioa Biraka ari den Ziba batean	Biratzen eta prezesio mugimendua egiten ari den ziba baten animazio sinplea.
Mekanika Klasikoa	Higidura Harmoniko Sinplea (I)	Higidura zirkular uniformearen osagai batek higidura harmoniko sinplea duela azaltzen da.
Mekanika Klasikoa	Higidura Harmoniko Sinplea (II)	Higidura harmoniko sinplea duen sistema bat oszilatzen duen zilindro huts batekin aldaratzen da.
Mekanika Klasikoa	Indargetutako Higidura Harmoniko Sinplea	Indargetze faktorea botoi baten bidez kontrola daiteke. Indargetze faktore maximoa 100 da eta indargetze kritikoari dagokio.
Mekanika Klasikoa	Gidatutako Higidura Harmoniko Sinplea	Indar harmoniko batek gidatutako oszilatzaile harmonikoa. Oszilatzailearen maiztasuna eta indargetze faktorea kontrola daitezke.
Mekanika Klasikoa	Akoplatutako Oszilatzaile Harmonikoak	Bi pendulu sinple malguki baten bidez lotuak. Pendulu baten masa alda daiteke. Biribilketa erroreetan kontuan izan pantailaren erresoluzio 1 pixelekoa dela. Segunduko 12 pantailako erritmo batean animazioa zuzena da, ez da hurbilketa.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Korronte Zuzena duen Zirkuitu eta Ur Korronte baten Aldaraketa	Korronte zuzena duen zirkuitu sinple batek voltaia iturria eta pizten den bonbila ditu. Alboan urez mugitutako turbina duen sistema hidraulikoa erakusten da. Bi sistemak antzekoak direla erakusten da.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Eremu Lerroak	Karga puntual baten eremu elektrikoaren eremu lerroak.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Txirrin Sinplea	Txirrin sinplearen azalpena. Bateria batez, altzairuzko zilindro batez, alanbre mehe batez eta metalezko banda malgu batez osatutako txirrina.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Oszilatzen ari den Karga baten Eremu Elektrikoa	Karga batek higidura harmoniko sinplearekin oszilatzen du. Animazioak kargaren inguruko eremu elektrikoaren lerroak azaltzen ditu. Kalkulu gaitasun egokia duen ordenagailua behar da.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Oszilatzen ari den Karga Elektriko baten Eremu Elektrikoa eta Magnetikoa	3 dimentsiotan oszilatzen duen karga elektriko batek sortutako eremu elektriko eta eremu magnetiko “urrunak” azaltzen dituen animazioa.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Polarizazio Zirkularra	Linealki polarizatuta dagoen uhin elektromagnetiko batetik abiatuta uhin-laurden xafla batek sortutako polarizazio zirkularra.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Eremu Elektromagnetiko Ez Homogeneo batean Biratzen ari diren Kargak (1)	Biratzen ari den eta karga duen objektu batek eremu magnetiko ez homogeneoa zeharkatzen du. Animazio hori ere Stern-Gerlach esperimentua eztabaidatzeko erabiltzen da.
Elektrizitatea eta Magnetismoa	Eremu Elektromagnetiko Ez Homogeneo batean Biratzen ari diren Kargak (2)	Biratzen ari den eta karga duen objektu batek 3 iman zeharkatzen ditu: bakoitzak eremu magnetiko ez homogeneoa eratzen du. Animazio hori ere Stern-Gerlach esperimentua eztabaidatzeko erabiltzen da.
Kalibre mikrometrikoa	Kalibre Mikrometrikoarekin Neurketak	Arkatz baten lodiera neurtzeko kalibre mikrometriko baten erabilpena azaltzen duen animazio sinplea.
Kalibre mikrometrikoa	Kalibre Mikrometrikoarekin Neurketa Ariketak	Kalibre mikrometrikoaren posizioa kontrola daiteke eta botoia sakatzerakoan neurketaren balioa agertzen da.
Askotarikoak	Pistoi Sinplea eta Boyle Legea	Gas lagina konprimatzen duen pistoia azaltzen duen animazio sinplea. Gasaren bolumena gutxitzen doan heinean, dentsitatea, eta ondorioz presioa, handitzen dira.
Askotarikoak	Sinu Funtzioaren Deribatua	Sinu funtzioaren deribatua kosinu funtzioa dela azaltzen duen animazioa.
Askotarikoak	Zirkuluaren Area Limite Modura	Zirkulu baten area barne triangeluen area guztien batukariaren limitea dela erakusten da.
Askotarikoak	Integrazioa	Integralen esanahia azaltzen da. Adibide praktiko bat gehitzen da.
Nuklearra	Dispertsioa (Scattering)	Itu desberdinekin bolatxoak sakabanatuz dispertsio nuklearreko (scattering) esperimentuak simulatzen dira. Simulazioa Torontoko Unibertsitateko Fisika Orokorreko Laborategiko esperimentu batean oinarriturik dago.
Nuklearra	Desintegrazio Nuklearra	Fikziozko elementu baten, “Balonioaren”, 500 atomoen desintegrazioa. Desintegrazioak modu zehatzean simulatzeko Monte Carlo prozedura erabili da.
Nuklearra	Bikotearen Sorketa	Elektroi-positroi bikotearen sorketa eta deuseztatzeari buruz animazio sinplea.
Nuklearra	X-izpien Interakzioa Materiarekin	X-izpiek materiarekin interaktuatzeko dituzten 3 modu nagusiak azaltzen dira.
Optika	Ispiluaren Errotazioa eta Isladatutako Izpiaren Angelua	Ispilu bat angelu batekin errotatzerakoan, isladatutako argi izpia angelu horren balio bikoitzarekin islatzen da.
Optika	Isladapena eta Errefrakzioa	Islapena eta errefrakzio fenomenoak azaltzen dira, baita barne islapen osoa.
Optika	Objektu Irudi Erlazioak	Lente mehe bat zeharkatzen duten izpiak eta objektuaren irudi errealaren formazioa erakusten dira.
Optika	Barra Optiko baten Erabilpena	Barra optiko baten simulazioa. Argi-iturria, objektua, lente mehe bat eta irudia azaltzen dira. Irudia erakusten duen pantaila mugi daiteke.
Osziloskopioa	Denbora Tarteen Kontrola (1)	Osziloskopioaren pantailan denbora tartean eginiko aldaketak duen eragina azaltzen duen animazioa. Ez dago voltaiarik.
Osziloskopioa	Denbora Tarteen Kontrola (2)	Denborarekin aldatzen den voltaia dagoenean, osziloskopioaren pantailan denbora tartean eginiko aldaketak duen eragina azaltzen duen animazioa.
Osziloskopioa	Denbora Tarteen Kontrola (3)	Denborarekin aldatzen den voltaia dagoenean, osziloskopioaren pantailan denbora tartean eginiko aldaketak duen eragina azaltzen duen animazioa. Voltaiaren maiztasuna altua da.
Osziloskopioa	Voltaia Tartea	Voltaiaren tartea aldatzeak pantailan duen eragina azaltzen da.
Osziloskopioa	Etengailuaren Maila Aldaketak (Trigger)	Etengailuaren maila aldatzeak pantailan duen eragina azaltzen da.
Mekanika Kuantikoa	Bohr Eredua	Hidrogeno atomo bateko elektroien fotoi bidezko kitzikapena eta fotoi emisioa, Borh ereduaren arabera.
Mekanika Kuantikoa	Osagarritasuna	Hidrogeno atomo bat azaltzen da, protoi baten inguruan orbitatzen duen elektroi batez osatuta. Ikuspegi batetik, elektroia partikula da eta bestetik probabilitate distribuzioa. Errealitatean ez da bata ez bestea, bien konposizioa baizik.
Mekanika Kuantikoa	Zirrikitu Bikoitzaren Esperimentua (1)	Feymanen Zirrikutu Bikoitzaren esperimentu famatua. Elektroiak banan-banan jaurtikitzen dira eta pantailan kokapen zehatz batzuetan metatzen joaten direla azaltzen da.
Mekanika Kuantikoa	Zirrikitu Bikoitzaren Esperimentua (2)	Osagarritasuna azaltzeko zirrikitu bikoitzaren esperimentua erabiltzen dugu. Elektroi jaurtikigailutik pantailara elektroiek egiten duten ibilbidea aztertzen da, elektroiak partikula eta uhin gisa hartuta.
Erlatibitatea	Michelson-Morley Esperimentua	Bi igerilarien analogia erabiliz, Michelson-Morley esperimentuaren azalpena.
Erlatibitatea	Denbora Atzerapena	Erlatibitatearen Teoria Berezian behatzaile guztientzat argiaren abiadura berdina izatearen ondorio zuzena denbora atzerapena fenomenoa dela erakusten da.
Erlatibitatea	Luzeraren Uzkurduraren Ondorioa	Denbora atzerapena fenomenoaren ondorio zuzena luzeraren uzkurdura erlatibista dela erakusten da.
Erlatibitatea	Luzera Uzkurdura Ikustezina da	Animazio batzuen bidez luzeraren uzkurdura erlatibista ikustezina dela azaltzen da.
Erlatibitatea	Aldiberekotasunaren erlatibitatearen dedukzioa	Luzeraren uzkurduraren ondorio zuzena bi gertaeren aldiberekotasuna erlatiboa dela azaltzen da.
Erlatibitatea	Bikien Paradoxa	Paradoxa “klasiko” honetara hurbilketa modu desberdinetan egin daiteke. Hemen Doppler efektu erlatibista azaltzeko erabiltzen da.
Erlatibitatea	Foucault-en Pendulua eta Mach Legea	Foucault-en penduluaren animazioarekin hasi zena, Mach legea azaltzeko garatu da.
Soinu Uhinak	Interferentziak	Ia maiztasun berdinak dituzten 2 oszilatzailek sortzen duten interferentzia azaltzen da.
Soinu Uhinak	Doppler Efektua	Soinu uhinetan gertatzen den Doppler efektuaren azalpena.
Soinu Uhinak	Diapasona	Soinu uhinak sortzen dituen diapason baten animazio sinplea.
Soinu Uhinak	Presio uhinak eta uhin desplazamendua	Animazioak bibratzen ari diren aire molekulak erakusten ditu. Molekula bakoitzak albokoa eskubira nola “bultzatzen” duen ere erakusten du. Uhin desplazamendua maximoan dagoenean molekulen dentsitatea, eta beraz presio uhina, maximoan dagoela ere, eta alderantzizkoa, azaltzeko balio du animazioak.
Soinu Uhinak	Tenperamentua	Soinuaren fisika eta sikofisikara hurbiltzen gaituen animazioa. Noten arteko erlazioan, tenperamentuan, sakontzen du. Ordenagailuan soinua beharrezkoa da.
Bektoreak	2 Bektoreren Batuketa	Bi bektoreren arteko batuketa grafikoki azaltzen duen animazio sinplea. Batuketa bektoriala konmutatiboa dela ere agertzen da.
Bektoreak	3 Bektoreren Batuketa	Bi bektoreren arteko batuketa grafikoki azaltzen duen animazio sinplea. Batuketa bektoriala asoziatiboa dela ere agertzen da.
Bektoreak	2 Bektoreren Kenketa	Bi bektoreren arteko kenketa grafikoki azaltzen duen animazio sinplea. Lehenengoari bigarren bektore negatiboa batutzea eta kenketa gauza bera direla azaltzen da.
Bektoreak	Osagaien Batuketa	Bi bektore numerikoki batzeko beraien osagai kartesiarrak batzea nahikoa dela azaltzen duen animazio sinplea.
Bektoreak	Bektore Unitarioak	Batuketa bektoriala eta bektore unitarioei buruz animazio sinplea.
Bektoreak	Biderkaketa Eskalarra	Bi bektoreren arteko biderkaketa eskalarraren eta sortzen duten angeluaren arteko erlazioa erakusten duen animazio sinplea.
Bektoreak	Eskubiko Eskuaren edo Torlojoaren erregela	Abiadura angeluarra bektorearen norantza eskubiko eskuaren erregela edo torlojoaren erregela erabiliz. Animazio hau Mekanika Klasikoa atalean agertzen da berriro ere.
Bektoreak	Biderkaketa Bektoriala	Bi bektoreren arteko biderkaketa bektorialaren emaitzak duen norabidea azaltzen da. Emaitzaren balioa zuzena da, bainan ez da aztertzen.
Uhinak	Uhin Bidaiaria	Eskubitik ezkerrera edo ezkerretik eskubira hedatzen den uhin baten denbora aldagaiaren ikurra azaltzen da.
Uhinak	Isladapena Langa Batean	Langa batean uhin bat fase aldaketarekin islatu egiten da. Hori uhin transbersalaren erantzuna da, edo luzerazko uhin baten desplazamenduaren itxura.
Uhinak	Isladapena Bi Langetan	Uhin bat bi langetan islatzen da hurrenez hurren, eta uhin estazionarioa sortzen da.
Uhinak	Uhin Estazionarioak bi Muturretan Nodo banarekin	Bi muturretan nodo bana duten lehenengo hiru uhin estazionarioak erakusten dira. Uhinen maiztasunak uhin luzerarekiko alderantzizko proportzionaltasuna dute.
Uhinak	Uhin Estazionarioak Mutur batean Nodo batekin	Mutur batean nodo bat eta antinodo bat bestean duten lehenengo hiru uhin estazionarioak erakusten dira. Uhinen maiztasunek uhin luzerarekiko alderantzizko proportzionaltasuna dute.

Egilea, copyright, kopiak

Lan hau Creative Commons License lizentziapean dago.

Animazio baten kopia bat zure web zerbitzarian jarri nahi baldin baduzu, jakin animazioen fitxategi guztien izenak eta html fitxategienak berdinak direla, baina fitxategi horien estentsioa .html izan beharrean.swf da. Beraz, Nestcape edo Mozilla erabiliz Gorde .... bezala erabili html fitxategia gordetzeko. Gero, eskuz, URL aldatu eta .html ordez .swf amaiera jarri, sakatu Enter botoia eta erabili Gorde....bezala swf fitxategia gordetzeko. Internet Explorer erabiltzen dutenek fitxategiaren izen osoa ezabatu beharko dute, horrela URL direktorioaren izenarekin amaitzen dela utziz. Ondoren, Enter botoia sakatu eta direktorio horretako fitxategi guztiak azalduko zaizkizu. Estentsioa .swf duen fitxategiaren gainean eskubiko botoiarekin sakatu eta agertzen den menutik Gorde .... bezala aukeratu.

Nire animaziorik jaitsi duzula jakin nahi nuke. Hori dela eta, eskertuko nizule posta elektroniko bat helbide honetara idatziko bazenit harrison@physics.utoronto.ca. (Gazteleraz idazten baduzu, beste helbide honetara ere kopia bat bidali: agm@ua.es).

Animazio aurkibidea hau aldatu den azken data: 10-XI-2005, 13:15:29 (UTC).

(Xabier Larretxeak itzulia. Itzulpenari iruzkinak egiteko helbide elktroniko honetara idatzi xlarretxea@axular.ikastola.net).

Fisikako 80 animazio baino gehiago Flashen (Kanadako Toronto Unibertsitateko David Harrison irakaslearen webgunearen itzulpen baimendua.

Egilea, copyright, kopiak

Fisikako 80 animazio baino gehiago Flashen
(Kanadako Toronto Unibertsitateko David Harrison irakaslearen webgunearen itzulpen baimendua.